Mizofoni Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Mizofoni (Misophonia) Nedir?

Mizofoni (Misophonia), belirli seslere karşı toleransın belirgin biçimde azalmasıdır. Burada asıl sorun çoğu zaman sesin yüksekliği değildir. Çok hafif bir çiğneme, nefes alma veya kalem tıklatma sesi bile kişide beklenenden çok daha güçlü bir rahatsızlık yaratabilir.

Tetikleyici ses duyulduğunda öfke, tiksinme, huzursuzluk, kaygı ve ortamdan uzaklaşma isteği ortaya çıkabilir. Kalp atışının hızlanması, kasların gerilmesi, terleme ve bedensel alarm hissi de yaşanabilir.

Mizofoni herkeste aynı şekilde görülmez. Bir kişinin dayanamadığı ses başka biri için yalnızca küçük bir rahatsızlık olabilir. Tepkinin şiddeti, sesi kimin çıkardığına ve ortamın koşullarına göre de değişebilir. Özellikle yakın aile üyelerinin çıkardığı sesler bazı kişilerde daha güçlü bir tepkiye yol açabilir.

Mizofoniyi Tetikleyen Sesler Nelerdir?

En sık bildirilen tetikleyiciler, insanların ağız ve solunum hareketlerinden çıkan tekrarlayıcı seslerdir. Ağız şapırdatma, sakız çiğneme, yutkunma, höpürdetme, horlama, sesli nefes alma, burun çekme, öksürme, hapşırma ve boğaz temizleme bunların başında gelir.

Bununla birlikte mizofoni yalnızca yemek sesleriyle sınırlı değildir. Kalem tıklatma, klavye kullanma, saat tik takı, ayak sesi, parmak vurma, hışırtı, fısıltılı veya kısık konuşma, televizyon sesi, gülme, esneme, bebek ağlaması ve alarm sesi de bazı kişiler için tetikleyici olabilir.

Kimi insanlar sesi duymadan, o sesi çıkaracak hareketi görmekten bile rahatsızlık duyabilir. Örneğin birinin ağzını oynattığını, bacağını salladığını veya parmaklarıyla masaya vurduğunu görmek benzer bir tepki oluşturabilir.

Ancak günlük bir sesten hoşlanmamak tek başına mizofoni olduğu anlamına gelmez. Tepkinin yoğunluğu, ne kadar sık yaşandığı ve kişinin günlük hayatını ne ölçüde etkilediği önemlidir.

Mizofoni Belirtileri Nelerdir?

Mizofoninin en belirgin özelliği, belirli bir sesle karşılaşıldığında aniden yükselen güçlü tepkidir. Bu tepki yalnızca sinirlenme şeklinde görülmeyebilir. Kişi yoğun tiksinme, kaygı, çaresizlik, panik, sıkışmışlık veya ortamdan kaçma ihtiyacı hissedebilir.

Mizofoninin başlıca belirtileri şunlardır:

• • Ağız şapırdatma ve çiğneme seslerine karşı aşırı rahatsızlık
  • Nefes alma, horlama veya burun çekme seslerine tahammül edememe
  • Belirli ritimlerde tekrar eden seslere yoğun biçimde odaklanma
  • Alarm, televizyon, ayak sesi veya kalem tıklatmasına sert tepki verme
  • Kısık konuşma, bebek ağlaması, gülme ya da esneme seslerinden rahatsız olma
  • Öfke patlaması, sert konuşma veya bulunduğu ortamı hızla terk etme
  • Kalp çarpıntısı, terleme, kasılma ve bedensel gerginlik
  • Tepkiyi kontrol etmekte zorlanma
  • Yaşanan tepkinin ardından suçluluk veya pişmanlık hissetme
  • Tetikleyici sesin yeniden duyulacağı düşüncesiyle kaygılanma

Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişir. Bazıları yalnızca kısa süreli huzursuzluk yaşarken bazıları günlük düzenini tetikleyici seslerden kaçınacak şekilde değiştirebilir.

Mizofoni Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?

Mizofoni, aile ilişkilerinden iş ve okul hayatına kadar pek çok alanı etkileyebilir. Kişi yemek masasına oturmak istemeyebilir, toplu taşımadan kaçınabilir veya sessiz olması gereken ortamlarda sürekli tetikte kalabilir.

Çalışma sırasında tekrarlayan bir ses, dikkatin tamamen dağılmasına ve verimin düşmesine neden olabilir. Bir başkasının kalem tıklatması, klavye kullanması veya nefes alıp vermesi kişinin bütün dikkatini o sese yöneltmesine yol açabilir.

Sorununu anlatmakta zorlanan kişiler, çevreleri tarafından huysuz veya abartılı bulunabileceklerinden çekinebilir. Bu durum öfkenin bastırılmasına, yalnızlaşmaya ve sosyal etkinliklerden uzaklaşmaya neden olabilir.

Bazı kişiler sevdikleriyle aynı ortamda bulunmaktan kaçınırken bazıları kulaklık olmadan dışarı çıkmak istemeyebilir. Mizofoni yaşayan kişinin ilk tepkisi bilinçli bir seçim değildir. Bununla birlikte kırıcı davranışların sorumluluğunu almak ve daha sağlıklı iletişim yolları geliştirmek önemlidir.

Mizofoni Neden Olur?

Mizofoninin kesin nedeni henüz bilinmemektedir. Rahatsızlığı yalnızca geçmişte yaşanan bir travmaya veya yalnızca psikolojik etkenlere bağlamak bilimsel açıdan doğru değildir.

Travmatik yaşantılar bazı kişilerde belirtilerin oluşmasını veya şiddetlenmesini etkileyebilir. Ancak her mizofoni vakasının temelinde çocukluk ya da ergenlik döneminde yaşanmış bir travma bulunduğunu gösteren yeterli bilimsel kanıt yoktur.

Beyin görüntüleme çalışmalarında, tetikleyici sesler sırasında dikkat, duygular ve bedensel sinyallerin değerlendirilmesiyle ilişkili bazı beyin bölgelerinde farklı tepkiler gözlenmiştir. Özellikle beynin önemli sesleri ve bedensel tepkileri değerlendiren ağlarının mizofonide farklı çalışabileceği düşünülmektedir.

Öğrenilmiş çağrışımlar, sesin kişiye ifade ettiği anlam, stres düzeyi, ortam üzerindeki kontrol hissi ve sesin kim tarafından çıkarıldığı da tepkinin şiddetinde rol oynayabilir. Belirtiler çoğu zaman çocukluk veya ergenlik döneminde fark edilmeye başlasa da farklı yaşlarda belirginleşebilir.

Mizofoni Psikolojik Bir Hastalık mıdır?

Mizofoniyi yalnızca psikolojik veya yalnızca fiziksel bir hastalık olarak tanımlamak doğru değildir. Bilimsel çalışmalar psikoloji, psikiyatri, nörobilim ve odyoloji gibi farklı alanlarda yürütülmektedir.

Uzmanların oluşturduğu ortak tanımda mizofoni, belirli seslere karşı toleransın azaldığı bir rahatsızlık olarak açıklanmaktadır. Bununla birlikte mizofoninin yalnızca psikiyatrik bir hastalık olarak sınıflandırılması için bilimsel kanıtların henüz yeterli olmadığı belirtilmektedir.

Kaygı bozuklukları, obsesif belirtiler, dikkat sorunları veya başka psikolojik durumlar mizofoniyle birlikte görülebilir. Ancak mizofoni yaşayan herkesin başka bir ruhsal rahatsızlığı olduğu düşünülmemelidir.

Mizofoni Tanısı Nasıl Konur?

Mizofoni için dünya genelinde herkes tarafından kullanılan tek bir tanı testi veya kesinleşmiş tanı ölçütü bulunmamaktadır. Değerlendirmede hangi seslerin tetikleyici olduğu, tepkilerin şiddeti, ne zamandır devam ettiği ve kişinin günlük yaşamını nasıl etkilediği ele alınır.

Benzer yakınmalar yüksek sese karşı hassasiyet, kulak çınlaması, işitme sorunları, kaygı bozuklukları veya obsesif belirtilerle birlikte görülebilir. Bu nedenle ciddi yakınmalarda psikiyatri uzmanı ya da klinik psikolog değerlendirmesi yararlı olabilir.

İşitmeyle ilgili ağrı, kulak çınlaması veya yüksek seslere genel bir hassasiyet bulunuyorsa kulak burun boğaz uzmanı ya da odyolog görüşü de gerekebilir.

Mizofoni Tedavisi Var mı?

Mizofoniyi herkeste tamamen ortadan kaldıran tek ve kesin bir tedavi henüz bulunmamaktadır. Buna karşın belirtilerin şiddetini azaltmak, kişinin kontrol hissini güçlendirmek ve günlük yaşamını kolaylaştırmak mümkündür.

Tedavi araştırmalarında en fazla incelenen yaklaşımlardan biri bilişsel davranışçı terapidir. Bu yöntem tetikleyici seslere verilen düşünsel ve duygusal tepkileri tanımaya, öfke ve stres yönetimine ve kaçınma davranışlarını daha dengeli hâle getirmeye odaklanabilir.

Kabul ve kararlılık terapisi, danışmanlık, gevşeme çalışmaları ve kişiye uygun ses düzenleme yöntemleri de bazı kişilerde yarar sağlayabilir. Güncel bir kontrollü araştırmada hem kabul ve kararlılık terapisi hem de gevşeme temelli uygulamalarda bazı katılımcıların belirtilerinde iyileşme görülmüş, ancak daha güçlü sonuçlara ulaşmak için yeni araştırmalara ihtiyaç olduğu belirtilmiştir.

Mizofoniye özel, bilimsel olarak yerleşmiş standart bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Ancak eşlik eden yoğun kaygı, depresyon veya başka bir ruhsal sorun varsa uzman hekim bu sorunlara yönelik ayrı bir tedavi planlayabilir.

Uygulanacak yöntem kişinin belirtilerine göre belirlenmelidir. Tetikleyici seslere kontrolsüz ve zorlayıcı biçimde maruz kalmak herkese uygun değildir ve profesyonel değerlendirme olmadan uygulanmamalıdır.

Mizofoniyle Baş Etmek İçin Neler Yapılabilir?

Tetikleyici sesleri tamamen ortadan kaldırmak çoğu zaman mümkün değildir. Düşük seviyeli arka plan sesi, ortam düzenlemesi veya gerektiğinde kulaklık kullanımı kısa süreli rahatlama sağlayabilir.

Ancak yaşamı sürekli kulak tıkacıyla sürdürmek ya da bütün sosyal ortamlardan kaçınmak, kişinin hareket alanını giderek daraltabilir. Bu nedenle amaç yalnızca seslerden kaçmak değil, tepkileri daha yönetilebilir hâle getirmektir.

Yakın çevreye mizofoninin ne olduğunu sakin bir dille anlatmak, yemek veya çalışma düzeninde küçük değişiklikler yapmak ve yoğun tepki geldiğinde kısa bir mola vermek yardımcı olabilir.

Düzenli uyku, stres yönetimi, nefes egzersizleri ve gevşeme çalışmaları mizofoniyi doğrudan tedavi etmese de genel gerginliği azaltabilir. Tetikleyici seslerin ve verilen tepkilerin not edilmesi, hangi ortamların daha zorlayıcı olduğunu anlamaya da yardımcı olabilir.

Tepkiler ilişkileri bozuyor, okul veya iş hayatını aksatıyor, kişinin evden çıkmasını engelliyor ya da kontrol kaybı korkusu yaratıyorsa profesyonel destek alınmalıdır. Doğru değerlendirme ve kişiye özel yöntemlerle mizofoninin günlük yaşam üzerindeki etkisini azaltmak mümkündür.